Back to articles
THE DIGEST
Alles wat u moet weten over: lakwerk
Dit is de eerste aflevering in onze Materialen-serie - een nadere blik op de afwerkingen, stoffen en oppervlakken die de objecten bepalen die we verzamelen. We beginnen met lakwerk: een materiaal dat al meer dan zevenduizend jaar deel uitmaakt van het decoratieve vocabulaire en zijn plek heeft verdiend in elk tijdperk dat het heeft aangeraakt.
Lakwerk is een van de oudste decoratieve afwerkingen ter wereld, en een van de meest onbegrepen.
In zijn oorspronkelijke vorm wordt lak gewonnen uit het sap van de Toxicodendron vernicifluum-boom, inheems in China en Japan. Geoogst, gefilterd en aangebracht in laag na zorgvuldige laag, waarbij elke laag in vochtigheid moet uitharden voordat de volgende wordt toegevoegd. Het resultaat, na wel dertig lagen en uren handmatig polijsten tussendoor, is een oppervlak van ongewone diepte: glasachtig maar warm, reflecterend maar op de een of andere manier rijk. U kijkt erin in plaats van er alleen op.
Dit is urushi, de Japanse term voor de ambachtstraditie die al meer dan zevenduizend jaar ononderbroken wordt beoefend. Chinees lakwerk gaat zelfs daaraan vooraf. De technieken (snijden, inleggen, vergulden) verschillen per regio en eeuw, maar de materiaallogica is dezelfde: u bouwt een oppervlak op, in plaats van er alleen een te bedekken.
Het lakwerk dat de meesten van ons in westerse meubels tegenkomen, is een afstammeling van die traditie: ofwel met echte Aziatische lak, ofwel - vaker, vanaf de 18e eeuw - met Europese imitaties op basis van schellak, vernis of later synthetische harsen. Moderne lakafwerkingen op designmeubels zijn vaak op cellulose- of polyurethaanbasis, gespoten en uitgehard in plaats van met de hand aangebracht. Het proces is sneller, maar het effect (dat verzadigde, verzegelde, bijna vloeibare oppervlak) is herkenbaar hetzelfde. Lak wordt aangebracht om het oppervlak te zijn - dat onderscheidt het van verf of vernis, die worden aangebracht om iets eronder te beschermen.
Een geschiedenis van gelakte meubels lacquer furniture
De 17e en 18e eeuw: japanning en de chinoiserie-rage
Toen Europese handelaren in de 17e eeuw voor het eerst Oost-Aziatisch lakwerk tegenkwamen, was de vraag onmiddellijk en het aanbod hopeloos ontoereikend. Kasten, kamerschermen en panelen kwamen tegen enorme kosten uit China en Japan, en werden bij aankomst vaak uit elkaar gehaald en opnieuw gemonteerd in Europese vormen. De honger overtrof het aanbod zo volledig dat Europese ambachtslieden hun eigen versie ontwikkelden: japanning, een lakimitatie met lagen schellak en vernis over een gesso-grond, vaak versierd met verhoogde chinoiserie-taferelen in goud.
De stijl veroverde de Europese hoven. Meubels uit de periode van Willem en Mary tonen gelakte kasten op vergulde onderstellen. Boughton House, Chatsworth, Hampton Court: de grote Engelse landhuizen vulden zich met gejapanneerde kasten in zwart, rood en schildpad, versierd met pagodes, figuren en vogels die meer te danken hadden aan de Europese verbeelding dan aan iets in China of Japan.
Het was aspirationeel, oriëntalistisch en enorm invloedrijk. Het verankerde lakwerk in het westerse decoratieve vocabulaire op een manier die nooit volledig is vervaagd.
De jaren '20 en '30: Art Deco lakwerk en de lakmeesters
Het tweede hoogtepunt is het belangrijkst voor wie vandaag vintage koopt. De obsessie van Art Deco met oppervlak, geometrie en luxe vond in lak zijn ideale materiaal.
Eileen Gray leerde het vak in Parijs van een Japanse lakmeester, Seizo Sugawara. Haar vroege meubels (de Bibendum-stoel, haar gelakte kamerschermen, de buitengewone stukken die ze maakte vóór E.1027) laten zien wat er gebeurt wanneer een werkelijk rigoureuze ontwerper het materiaal op zijn eigen voorwaarden benadert. Haar lakpanelen zijn geen decoratie die op meubels is aangebracht. Ze zijn het ding zelf.
Émile-Jacques Ruhlmann gebruikte lak op zijn ebbenhouten commodes en kasten met een terughoudendheid die het oppervlak bijna architecturaal deed aanvoelen. Jean Dunand, een andere Parijse ambachtsman die samen met Gray bij Sugawara leerde, maakte lakpanelen van adembenemende technische complexiteit, ingelegd met eierschaal, gedreven metaal en gesneden reliëf.
Dit is het tijdperk dat de stukken voortbracht die vandaag het meest gewild zijn. Ziet u een gelakte kast uit de late jaren '20 of jaren '30 op een veiling of op Vinterior, kijk dan heel goed naar de kwaliteit van het oppervlak. De goede hebben een diepte die foto's niet kunnen vastleggen.
De jaren '70 en daarna: uitgesproken kleur en het democratische lakwerk
Het derde belangrijke moment van lakwerk is minder verheven en beter bruikbaar. De naoorlogse meubelproductie bracht lakafwerkingen op grote schaal in huiselijke interieurs. Hoogglans gelakte slaapkamermeubels, eetkamerkasten in diep aubergine en dennengroen, Chinees geïnspireerde rode lakstukken, herwerkt door Britse en Amerikaanse fabrikanten: de jaren '70 en '80 gebruikten het visuele gewicht van lak als een bewust statement in kamers die het konden dragen.
De Memphis Group ging nog verder en bracht lak aan op uitbundig gevormde stukken in combinaties die niemand smaakvol had gevonden. Terecht. Verzadigde kleur, grafische vorm, geen excuses: de Memphis-benadering van lak beïnvloedde elke ontwerper die na hen kwam, ook degenen die het nooit zouden toegeven.
Uit deze periode is een groot aanbod aan vintage gelakte meubels voortgekomen dat vaak ondergewaardeerd is, juist omdat het niet de herkomst van de Art Deco-meesters draagt. Dat kan in uw voordeel werken.
Zo gebruikt u lakwerk in huis in your home
Lak is een krachtig materiaal. Het verdient zijn plek door iets te doen wat de meeste andere oppervlakken niet kunnen: aanwezigheid vasthouden in een kamer zonder gezelschap nodig te hebben.
Eén gelakt dressoir in een verder neutrale ruimte (witte muren, linnen, lichte houten vloeren) is meestal genoeg. Lak heeft geen ondersteunende cast nodig. De neiging om het te combineren met andere krachtige stukken is meestal onjuist.
Waar lakwerk goed mee samengaat
Natuurlijke materialen brengen de precisie van lak in balans. Ruw linnen, ongeverfd katoen, jute en onbewerkte steen bieden het soort ontspannen contrast dat voorkomt dat lak decoratief in plaats van doordacht aanvoelt. Messing en ongelakt brons verouderen op manieren die de verzegelde bestendigheid van lak aanvullen. De patina van het metaal tegenover de diepte van het oppervlak creëert een spanning die weloverwogen aanvoelt.
Donker hout (gezwart eiken, wengé, gezwart essen) is de meest historische metgezel van lak. De Art Deco-meesters begrepen dit instinctief. Heeft u een gelakt stuk dat verankering nodig heeft, dan werkt donker hout in de buurt.
Marmer in koele tinten (Carrara, Calacatta, Arabescato) naast een diep gelakte kast creëert het soort interieur dat prachtig fotografeert en nog beter veroudert. Vermijd marmer en lak in dezelfde warmrode familie. De concurrentie wordt ruis.
Waar gelakte meubels het best tot hun recht komen
Lak is het meest op zijn plek in kamers die bewust worden gebruikt: een eetkamer, een salon, een slaapkamer. Het ligt minder voor de hand in ruimtes die ongedwongen moeten aanvoelen. Keukens en woonkamers voor het gezin verzetten zich vaak tegen de formaliteit ervan. De uitzondering is een drankenkast of serveerwagen, waar de licht theatrale kwaliteit van lak precies de bedoeling is.
In een slaapkamer verandert een gelakte ladekast of een paar gelakte nachtkastjes het karakter van de kamer zonder dat er structureel iets hoeft te veranderen. Een dieprode of zwart gelakte kast tegen eenvoudig wit beddengoed is een interieur dat verder niets nodig heeft om compleet te voelen.
Vintage gelakte meubels kopen
Lak toont slijtage zichtbaarder dan de meeste materialen. Fijne craquelé, kleine chips en oppervlakkige krassen komen vaak voor bij vintage stukken en passen meestal bij de leeftijd. Diepe krassen die doordringen tot de ondergrond zijn lastiger te verhelpen. Controleer bij aankoop eerst de hoeken en randen. Dat zijn de punten met de hoogste belasting. Lichte oppervlakteslijtage laat zich vaak wegpolijsten; structurele schade aan de laklagen zelden.
Een kleur kiezen colour
Zwarte lak is de veelzijdigste en de meest tijdloze. Het werkt in klassieke en hedendaagse kamers, neemt omringende kleur op zonder die te vervormen, en behoudt zijn waarde op de tweedehandsmarkt.
Rode lak is specifiek maar krachtig. In traditionele omgevingen leest het als Chinees geïnspireerd, in hedendaagse als uitgesproken modernisme. De context bepaalt de lezing.
Diepe groentinten, aubergines en middernachtblauw zijn de lakkleuren die nu waarschijnlijk het frist aanvoelen. Verzadigd, specifiek, warm genoeg om mee te leven. Ze werken bijzonder goed in op het noorden gerichte kamers waar lichtere kleuren kunnen vervlakken.
Lichte lak (crème, ivoor, hoogglans wit) leest onmiddellijk als ofwel Syrie Maugham ofwel slaapkamermeubels uit de jaren '80, afhankelijk van de omringende context. Beide zijn volkomen geldige referenties. Weet welke van de twee u maakt.
Inspiratie opgedaan?
Shop vintage gelakte meubels op Vinterior
