'Piani' Model Lamp by Flos

De 'Piani' tafel- en nachtkastlamp, ontworpen door Ronan & Erwan Bouroullec voor Flos, heeft een eigentijds en functioneel ontwerp. De lamp is gemaakt van kunststof en onderscheidt zich door een constructie met een bovenvlak dat direct licht naar beneden uitstraalt, ideaal voor het verlichten van oppervlakken. De vlakke voet fungeert tevens als praktische opbergschaal, waardoor dit model goed geschikt is voor het optimaal benutten van ruimte op bureaus en nachtkastjes. De uitgesproken kleur van het kunststof geeft het geheel een modern karakter, terwijl de kwaliteit van het ontwerp zorgt voor efficiënte en gelijkmatige verlichting. Ontwerper: Ronan & Erwan Bouroullec Merk/fabrikant: Aan de basis van Flos ligt een helder idee: de gedachte dat een gloeilamp, of beter gezegd een nieuwe visie op het ontwerpen van kunstlicht, objecten kon voortbrengen die het dagelijks leven van Italianen een beetje zouden veranderen. Een bevolking die van nature verwend is, opgegroeid en levend in een land waar men op elke stap iets tegenkomt dat met kunst te maken heeft. Aan het einde van de jaren 1950 besloot een zekere Dino Gavina, een uitgesproken individualist die bijna geobsedeerd was door het idee dat Italië de nieuwe bakermat moest worden van een nieuwe meubel- en woonkultuur, na zijn ontmoeting met de uitvinder en kleine producent uit Merano, Arturo Eisenkeil, dat het na het creëren van vele nieuwe meubels (samen met Achille en Pier Giacomo Castiglioni, Ignazio Gardella, Carlo en Tobia Scarpa en andere groten van de Italiaanse architectuur) ook tijd was voor nieuwe lampen. De cocontechniek van Eisenkeil, waarbij hars op een metalen frame wordt gespoten, leek daarvoor bij uitstek geschikt: het ging er niet om een gloeilamp te versieren, maar om het licht dat erdoorheen filterde magie te geven via een wazig maar juist daardoor fascinerend materiaal, zoals wolken dat zijn. Al snel volgden vele andere bijzondere en verrassende technieken op de cocontechniek, voor een land dat nog zo gehecht was aan traditionele woonideeën. Of men het nu wilde of niet, al in zijn begintijd bevond Flos (de naam werd bedacht door Pier Giacomo Castiglioni als opvolger van Eisenkeil) zich in de interessante, soms ongemakkelijke positie van een bedrijf dat voortdurend gedwongen was vernieuwende objecten te produceren. In 1966 brak een nieuwe fase aan toen de artistieke leiding van Dino Gavina overging naar de meer ondernemersgerichte Sergio Gandini. Al sinds 1959 actief in de woonbranche met zijn vrouw Piera in de winkel Stile in Brescia (een plek die al snel een referentiepunt werd voor veel bedrijven in de sector), werd Gandini al snel door Gavina zelf en Cesare Cassina als partner bij het bedrijf betrokken, toen Flos naar zijn stad verhuisde om gebruik te maken van de historische expertise van wat men tegenwoordig een industrieel district voor metaalbewerking zou noemen. Afra en Tobia Scarpa en de gebroeders Castiglioni waren vanaf dat moment en nog vele jaren daarna de creatieve ziel van de gehele Flos-productie. De samenwerking met de twee Castiglioni-broers was voor Flos bijzonder vruchtbaar, eerst met beiden, en later alleen met Achille, na het vroegtijdige overlijden van Pier Giacomo in 1968. Meer uitvinders dan architecten, zowel kunstenaars als ontwerpers, waren zij in staat bestaande industriële componenten samen te voegen (zoals in de Toio, of de Mezzadro-kruk voor Zanotta) of nieuwe te bedenken (zoals in de Arco, de Splugen, de Black and White of de Parentesi, in 1969 bedacht samen met Pio Manzù), en zo nieuwe vormen van kunstlicht te creëren met een directheid van vorm en betekenis die bij andere ontwerpers moeilijk te vinden is. Nog treffender is de harmonie die ontstond tussen hen en Sergio Gandini, toen hij hen uitnodigde mede verantwoordelijk te worden voor alle productkeuzes. Het ging niet langer alleen om het creëren van een belangrijk object, een formeel teken van groot vakmanschap, maar om het ontwerpen van de volledige levenscyclus ervan in productie en op de markt, tot aan het uiteindelijke gebruik. De mooie utopie van het object dat vanzelf de smaak van het publiek treft louter door de vaardigheid van de ontwerper, maakte plaats voor een concreet realisme waarbij Gandini, Castiglioni en Scarpa samen werkten aan vraagstukken als verpakking, grafische vormgeving, opslag en distributie, met dezelfde inzet als waarmee zij het licht of het materiaal van een product bestudeerden. Het eerste buitenlandse filiaal werd in 1971 in Duitsland geopend; 1973 was het jaar van de uitbreiding van de fabriek (van 800 naar 5.400 m²) en de overname van Arteluce: het eenmansbedrijf van Gino Sarfatti, een van de grootste Italiaanse talenten op het gebied van verlichtingsontwerp, die al sinds de jaren 1940 uitstekende stukken maakte maar nog gebonden was aan een product- en leveringsdimensie die grotendeels beperkt bleef. Met de medewerking van Paolo Rizzatto, destijds een beginnend ontwerper, en Marco Pezzolo als directeur begon Gandini de catalogus te herzien: hij behield enkele iconische originele Sarfatti-stukken en ontwikkelde in de loop der tijd, samen met ontwerpers als King Miranda en Arnaldi, Ezio Didone, Marc Sadler, Matteo Thun en Rizzatto zelf, een reeks nieuwe producten die commercieel zeer succesvol en belangrijk waren. De werkelijke strategische verandering vond echter plaats met de komst van Philippe Starck, die zijn samenwerking begon met Arà (1988), een opvallende, hoornvormige verstelbare lamp die de sprookjesachtige beeldtaal weerspiegelt van een ontwerper op weg naar grote bekendheid. Piero Gandini had de commerciële mogelijkheden van Starcks werk al vroeg onderkend en stemde graag in toen Starck, inmiddels een gevestigd interieurontwerper, voorstelde een klein kunststoffen object dat hij voor een hotel in New York had bedacht in massaproductie te brengen: Miss Sissi, een soort icoon van de lampenkap. "Quello che tutti nel loro incoscio pensano come una lampada" ("Wat iedereen in zijn onderbewustzijn denkt dat een lamp is"), zou Starck jaren later op een conferentie zeggen. Sergio Gandini was aanvankelijk enigszins sceptisch, maar in 1991 ging het project in productie en het werd een enorm succes. In de jaren 1990 zette de geleidelijke neergang van de gloeilamp zich voort, ten gunste van de opkomst van energiezuinige lampen, terwijl de echte revolutie langzaam vorm begon te krijgen met de led.